แพทย์เฉพาะทางเผยผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมอาจไม่จำเป็นต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าทั้งหมดเสมอไป โดยมีทางเลือกทั้งการเปลี่ยนเฉพาะส่วน (UKA) และการเปลี่ยนทั้งหมด (TKA) ตามความเหมาะสมของสภาพข้อเข่าแต่ละราย

อาการปวดเข่าที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องจนส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นความลำบากในการเดิน การก้าวขึ้นลงบันได หรือความไม่สะดวกในการลุกนั่ง อาจเป็นสัญญาณเตือนที่สำคัญของโรค "ข้อเข่าเสื่อม" ซึ่งหากผู้ป่วยได้รับการรักษาด้วยวิธีทั่วไปแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น การตัดสินใจเข้ารับการผ่าตัดก็ไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยทุกคนจะต้องเข้ารับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าใหม่ทั้งหมดในทันที

ในปัจจุบันเทคโนโลยีทางการแพทย์มีความก้าวหน้าอย่างมาก ทำให้การผ่าตัดข้อเข่าเทียมไม่ได้มีเพียงรูปแบบเดียว แต่แบ่งออกเป็น 2 วิธีหลักที่สำคัญ คือ การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเฉพาะส่วน หรือ UKA (Unicompartmental Knee Arthroplasty) และการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าทั้งหมด หรือ TKA (Total Knee Arthroplasty) ซึ่งการจะเลือกใช้วิธีใดนั้น แพทย์ผู้เชี่ยวชาญจะพิจารณาอย่างละเอียดจากสภาพความเสื่อมของข้อเข่าและโครงสร้างที่เกี่ยวข้องของผู้ป่วยแต่ละรายเป็นสำคัญ

รศ. พล.อ.ท. นพ.จำรูญเกียรติ ลีลเศรษฐพร แพทย์เฉพาะทางกระดูกและข้อ โรงพยาบาลเอส เฉพาะทางกระดูกสันหลังและข้อ ได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า เมื่อการรักษาแบบไม่ผ่าตัดเริ่มไม่ได้ผล ไม่ว่าจะเป็นการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมส่วนบุคคล การออกกำลังกายเพื่อเสริมสร้างกล้ามเนื้อ การทำกายภาพบำบัด การควบคุมน้ำหนักตัว หรือการใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์แล้วยังไม่สามารถควบคุมอาการปวดได้ การผ่าตัดข้อเข่าเทียมจึงกลายเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่มีประสิทธิภาพในการรักษา

สำหรับการผ่าตัดแบบ UKA หรือการเปลี่ยนข้อเข่าเฉพาะส่วนนั้น เป็นการมุ่งเน้นไปที่การเปลี่ยนเฉพาะผิวข้อในบริเวณที่มีการเสื่อมสภาพเกิดขึ้น โดยมีเป้าหมายหลักคือการพยายามรักษาและเก็บรักษาเนื้อเยื่อส่วนอื่นๆ รวมถึงกระดูก เอ็น และโครงสร้างของข้อเข่าในส่วนที่ยังคงมีความแข็งแรงและสมบูรณ์เอาไว้ให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ เพื่อให้โครงสร้างโดยรวมของข้อเข่ายังคงความแข็งแรงและทำงานได้ใกล้เคียงกับธรรมชาติมากที่สุด

กลุ่มผู้ป่วยที่เหมาะสมสำหรับการผ่าตัดแบบ UKA คือผู้ที่มีอาการข้อเข่าเสื่อมรุนแรงเฉพาะจุดหรือเฉพาะส่วนเท่านั้น ในขณะที่ผิวข้อในส่วนอื่นๆ ยังคงอยู่ในสภาพที่ดีและมีความสมบูรณ์อยู่ รวมถึงเอ็นสำคัญของข้อเข่าต้องมีความมั่นคง และแนวข้อเข่าต้องยังสามารถแก้ไขได้ด้วยวิธีนี้ ข้อดีที่สำคัญของการผ่าตัดเฉพาะส่วนคือการรบกวนเนื้อเยื่อน้อยกว่า การรักษาโครงสร้างส่วนที่ดีไว้ได้มาก และผู้ป่วยมักจะสามารถฟื้นตัวจากการผ่าตัดได้รวดเร็วกว่า รวมถึงการเคลื่อนไหวของข้อเข่าจะให้ความรู้สึกที่ใกล้เคียงกับธรรมชาติมากยิ่งขึ้น

อย่างไรก็ตาม การที่ผู้ป่วยมีอาการปวดหรือเสื่อมเพียงด้านเดียวไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยทุกคนจะสามารถเลือกรับการผ่าตัดแบบ UKA ได้เสมอไป การตัดสินใจเลือกวิธีผ่าตัดที่เหมาะสมที่สุดจำเป็นต้องผ่านกระบวนการตรวจร่างกายอย่างละเอียด การประเมินภาพ X-ray และการตรวจสอบโครงสร้างของข้อเข่าโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญก่อนเสมอ เพื่อให้มั่นใจว่าการเลือกวิธีผ่าตัดเฉพาะส่วนจะให้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุดและปลอดภัยต่อผู้ป่วยในระยะยาว โดยต้องพิจารณาความพร้อมของโครงสร้างรอบข้างอย่างรอบคอบ

ในกรณีที่ผลการตรวจพบว่าข้อเข่ามีการเสื่อมรุนแรงในหลายส่วน หรือมีความเสียหายของผิวข้อเกิดขึ้นในหลายบริเวณ หรือผู้ป่วยมีลักษณะของแนวขาที่ผิดรูปไป เช่น มีอาการขาโก่งหรือขาแอ่นเนื่องจากผลกระทบจากข้อเข่าเสื่อม แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัด TKA หรือการเปลี่ยนข้อเข่าทั้งหมดแทน การผ่าตัด TKA จะเป็นการเปลี่ยนผิวข้อในบริเวณหลักที่ได้รับความเสียหายด้วยข้อเทียม เพื่อวัตถุประสงค์ในการช่วยลดอาการปวดที่รุนแรง ช่วยฟื้นฟูการเคลื่อนไหวของข้อเข่าให้กลับมาเป็นปกติ และช่วยแก้ไขแนวข้อเข่าที่ผิดรูปในผู้ป่วยที่มีความเหมาะสม

อาการสำคัญที่อาจนำไปสู่การประเมินเพื่อตัดสินใจเลือกวิธีผ่าตัดที่เหมาะสม ได้แก่ อาการปวดเข่าอย่างรุนแรงจนทำให้การเดินหรือการขึ้นลงบันไดเป็นเรื่องยากลำบาก ความลำบากในการลุกจากเก้าอี้หรือการทำกิจวัตรประจำวันทั่วไปให้สำเร็จ การมีอาการปวดแม้ในช่วงเวลาที่พักหรือในช่วงเวลากลางคืน รวมถึงอาการข้อเข่าฝืด บวม มีการเคลื่อนไหวที่จำกัด หรือในกรณีที่รักษาด้วยวิธีไม่ผ่าตัดแล้วอาการยังไม่ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

ด้วยเหตุนี้ การผ่าตัดแบบ UKA จึงไม่ได้ถือว่าเป็นวิธีที่ดีกว่า TKA สำหรับผู้ป่วยทุกคน และในทางกลับกัน การผ่าตัด TKA ก็ไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยที่มีอาการข้อเข่าเสื่อมทุกคนจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าทั้งหมดเสมอไป หัวใจสำคัญของการรักษาในปัจจุบันคือการเลือกวิธีการผ่าตัดที่สอดคล้องและเหมาะสมกับสภาพทางกายภาพของข้อเข่าของผู้ป่วยแต่ละรายมากที่สุด เพื่อให้ได้ผลลัพธ์การรักษาที่ดีที่สุดและตรงจุดที่สุดสำหรับความต้องการเฉพาะบุคคล

รศ. พล.อ.ท. นพ.จำรูญเกียรติ เน้นย้ำว่า การพิจารณาตัดสินใจผ่าตัดข้อเข่าเทียมนั้นไม่ควรตัดสินจากเพียงแค่ภาพ X-ray หรือดูเพียงแค่ระดับความรุนแรงของข้อเข่าเสื่อมตามเกณฑ์มาตรฐานเพียงอย่างเดียวเท่านั้น แต่แพทย์จำเป็นต้องพิจารณาร่วมกับอาการที่เกิดขึ้นจริงและผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อการใช้ชีวิตประจำวันของผู้ป่วย โดยแพทย์จะทำการประเมินอย่างครอบคลุม ทั้งอาการทางคลินิก การตรวจร่างกายอย่างละเอียด ภาพ X-ray แนวข้อเข่า ความมั่นคงของเอ็น รวมถึงสภาพสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วยก่อนตัดสินใจ

ในปัจจุบัน ทั้งการผ่าตัดแบบ UKA และ TKA สามารถนำเทคโนโลยี Robotic-Assisted Knee Surgery หรือหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัดข้อเข่าเข้ามาประยุกต์ใช้ร่วมกับการผ่าตัดได้ อย่างไรก็ตาม เทคโนโลยีดังกล่าวไม่ได้ทำหน้าที่ผ่าตัดแทนแพทย์ แต่ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือสำคัญในการช่วยวางแผนและควบคุมขั้นตอนบางส่วนของการผ่าตัด เช่น การช่วยวางตำแหน่งและแนวของข้อเทียมให้แม่นยำ การควบคุมการตัดกระดูกให้เป็นไปตามแผนที่วางไว้ รวมถึงการประเมินความสมดุลของข้อเข่าในระหว่างการผ่าตัดเพื่อให้เหมาะสมกับกายวิภาคเฉพาะของแต่ละบุคคล

อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์สุดท้ายของการรักษาจะขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายประการร่วมกัน ไม่ว่าจะเป็นสภาพข้อเข่าเดิมของผู้ป่วย ความเชี่ยวชาญของแพทย์ผู้ทำการผ่าตัด สภาพร่างกายโดยรวมของผู้ป่วย และประสิทธิภาพของการฟื้นฟูหลังการผ่าตัด สำหรับผู้สูงอายุที่มีอายุระหว่าง 70-90 ปี ก็สามารถเข้ารับการผ่าตัดได้หากสุขภาพโดยรวมเหมาะสมและแพทย์ประเมินแล้วว่าประโยชน์ที่จะได้รับจากการผ่าตัดนั้นคุ้มค่าเมื่อเทียบกับความเสี่ยง โดยต้องประเมินทั้งโรคประจำตัว ระบบหัวใจและปอด ความสามารถในการเคลื่อนไหว และความพร้อมในการฟื้นฟู ดังนั้นเป้าหมายสำคัญคือการเลือกแนวทางที่เหมาะสมที่สุดกับข้อเข่าและการใช้ชีวิตของผู้ป่วยแต่ละคน

ท้ายที่สุด คำถามสำคัญสำหรับผู้ป่วยที่มีปัญหาข้อเข่าเสื่อมอาจไม่ใช่เพียงแค่การตัดสินใจว่าควรผ่าตัดหรือไม่ หรือควรผ่าตัดแบบครึ่งข้อหรือเต็มข้อ แต่ควรเริ่มต้นจากการตรวจวินิจฉัยให้ชัดเจนก่อนว่าข้อเข่าเสื่อมในบริเวณใด เสื่อมเฉพาะส่วนหรือเสื่อมหลายส่วน โครงสร้างเอ็นรอบข้อเข่ายังคงมีความแข็งแรงเพียงใด และอาการเหล่านั้นส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันมากน้อยเพียงใด เพื่อให้สามารถเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสมที่สุดกับข้อเข่าและการใช้ชีวิตของผู้ป่วยแต่ละคนได้อย่างถูกต้องและมีประสิทธิภาพสูงสุด

ข้อเข่าเสื่อม UKA TKA RoboticAssistedKneeSurgery โรงพยาบาลเอส