นักวิจัยจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเปิดตัวนวัตกรรมสารเสริมแร่ธาตุจากโกโก้ เพื่อแก้ปัญหาผลผลิตตกเกรดจากสภาพอากาศแปรปรวน และช่วยลดต้นทุนให้เกษตรกรผู้เลี้ยงปศุสัตว์อย่างยั่งยืน

ท่ามกลางสภาวะความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศที่รุนแรงและสุดขั้ว โดยเฉพาะปัญหาความร้อนจัดและสภาวะแล้งจัดที่เริ่มส่งผลกระทบอย่างหนักตั้งแต่ช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์และต่อเนื่องยาวนานไปจนถึงเดือนสิงหาคม ส่งผลกระทบโดยตรงต่อภาคการเกษตรและปศุสัตว์ในวงกว้าง โดยเฉพาะในพื้นที่จังหวัดน่านที่เกษตรกรผู้ปลูกโกโก้ต้องเผชิญกับปัญหาผลผลิตโกโก้ตกเกรดอย่างหนัก ในขณะเดียวกันกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงวัวก็ประสบปัญหาการขาดแคลนอาหารเสริมที่มีคุณภาพสำหรับสัตว์เลี้ยงของตนเอง

จากวิกฤตการณ์ที่เกิดขึ้นในภาคการเกษตรและปศุสัตว์นี้ ผศ.ดร.ธัญศิภรณ์ ณ น่าน ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ธัญศิภรณ์ ณ น่าน ผู้ช่วยผู้รักษาการแทนคณบดี (ดูแลด้านวิจัยและบริการวิชาการ) คณะเกษตรศาสตร์บูรณาการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และผู้อำนวยการศูนย์นวัตกรรมการวิจัยและพัฒนาโกโก้ไทยเพื่อความยั่งยืน ได้มองเห็นโอกาสท่ามกลางวิกฤตดังกล่าว โดยการนำนวัตกรรมเข้ามาแก้ไขปัญหาและสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลผลิตที่เคยถูกทอดทิ้ง ให้กลายเป็นโอกาสใหม่ในการสร้างรายได้และยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกรในพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม

ความท้าทายสำคัญที่นักวิจัยพบคือการจัดการกับผลผลิตโกโก้ที่ได้รับผลกระทบจากสภาพอากาศที่ร้อนและแล้งจัด จนทำให้ผลโกโก้มีขนาดเล็กลงและเกิดโรคได้ง่าย รวมถึงบางส่วนที่ดูภายนอกปกติแต่ภายในกลับมีการงอกของเมล็ด ซึ่งส่งผลให้ผลผลิตเหล่านี้กลายเป็นผลผลิตตกเกรดที่ไม่สามารถนำเข้าสู่กระบวนการหมักเพื่อให้ได้โกโก้ที่มีคุณภาพสูงและได้ราคาดีตามมาตรฐานตลาดได้ นอกจากนี้ยังมีปัญหาเรื่องเปลือกโกโก้ที่เหลือทิ้งจากกระบวนการแปรรูปจำนวนมหาศาลที่ถูกทิ้งไว้ในสวนจนกลายเป็นขยะและเป็นแหล่งสะสมของโรคและแมลง

ในขณะเดียวกัน เกษตรกรผู้เลี้ยงวัวในช่วงหน้าแล้งต้องเผชิญกับความยากลำบากในการจัดหาอาหารสัตว์ที่มีคุณภาพ ส่งผลให้ต้องนำเข้าวัตถุดิบจากภายนอกในราคาที่สูงขึ้น ซึ่งเป็นการเพิ่มภาระต้นทุนให้แก่เกษตรกรอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ด้วยเหตุนี้จึงเกิดแนวคิดในการนำปัญหาของทั้งสองกลุ่มมาเชื่อมโยงกันเพื่อหาทางออกร่วมกัน โดยการสร้างนวัตกรรมสารเสริมแร่ธาตุจากโกโก้ ซึ่งเป็นแนวทางที่ช่วยเพิ่มทั้งคุณค่าและมูลค่าให้กับทั้งเกษตรกรผู้ปลูกโกโก้และเกษตรกรผู้เลี้ยงโค พร้อมทั้งสร้างโมเดลเศรษฐกิจหมุนเวียน (BCG) ที่มุ่งเน้นการใช้ทรัพยากรให้เกิดประโยชน์สูงสุดภายใต้แนวคิดที่ว่าโกโก้ทุกเมล็ดต้องมีทางไปและไม่เหลือทิ้ง

จุดเริ่มต้นของนวัตกรรมนี้เกิดขึ้นจากการทำงานของศูนย์นวัตกรรมการวิจัยและพัฒนาโกโก้ไทยเพื่อความยั่งยืน จังหวัดน่าน ตั้งแต่ปี 2566 ซึ่งมุ่งเน้นการวิจัย พัฒนานวัตกรรม และสนับสนุนการปลูกและแปรรูปพืชเศรษฐกิจใหม่คือโกโก้ เพื่อสร้างความยั่งยืนให้แก่เกษตรกร ชุมชน และธุรกิจที่เกี่ยวข้องภายใต้หลักเศรษฐกิจหมุนเวียน โดยให้ความสำคัญกับการดูแลคุณภาพผลผลิตตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงกระบวนการแปรรูปเพื่อให้เกิดมูลค่าและคุณค่าสูงสุด พร้อมกับการจัดการของเหลือทิ้งทางการเกษตรที่มีจำนวนมากให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อระบบนิเวศและเศรษฐกิจ

แรงบันดาลใจสำคัญในการพัฒนานวัตกรรมนี้เกิดขึ้นจากการลงพื้นที่ของ ผศ.ดร.ธัญศิภรณ์ เพื่อเยี่ยมเยือนผู้ประกอบการและเกษตรกรที่แปรรูปโกโก้ในจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งในระหว่างการพูดคุยกับผู้ประกอบการและเกษตรกรที่แปรรูปเมล็ดโกโก้ ได้เกิดความสงสัยเกี่ยวกับที่ไปของเปลือกโกโก้จำนวนมหาศาลที่เหลือทิ้งจากการแปรรูป ซึ่งเกษตรกรให้ข้อมูลว่าได้นำเปลือกเหล่านั้นไปสับให้วัวกิน และพบว่าวัวสามารถกินได้จริง ข้อมูลนี้จึงกลายเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่ทำให้เกิดการตั้งคำถามถึงความเป็นไปได้ในการนำผลผลิตตกเกรดมาสร้างเป็นนวัตกรรมอาหารสัตว์

จากการได้รับข้อมูลเบื้องต้น ผศ.ดร.ธัญศิภรณ์ได้นำข้อมูลดังกล่าวไปทำการบ้านต่อด้วยการค้นคว้าและศึกษาจากงานวิจัยต่างๆ จนได้รับข้อมูลยืนยันว่าของเหลือทิ้งทางการเกษตรอย่างโกโก้นั้นสามารถนำไปทำเป็นอาหารปศุสัตว์ให้วัวกินได้จริง ข้อมูลนี้จึงกลายเป็นจุดตั้งต้นที่สำคัญในการนำผลผลิตตกเกรดมาพัฒนาเป็นอาหารสัตว์ โดย ผศ.ดร.ธัญศิภรณ์ ได้ร่วมมือกับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา จังหวัดน่าน ในการทดสอบการนำขยะโกโก้เหล่านี้ไปใช้เป็นอาหารปศุสัตว์ เนื่องจากวัวเป็นสัตว์ใหญ่ที่กินในปริมาณมาก จึงสามารถช่วยระบายกองขยะโกโก้มหาศาลได้อย่างรวดเร็วและตอบโจทย์วิกฤตของทั้งสองฝ่ายได้อย่างลงตัว

อย่างไรก็ตาม การนำผลโกโก้สดที่ตกเกรดไปให้วัวกินโดยตรงในทุกวันนั้นมีข้อจำกัดสำคัญในด้านของต้นทุนการจัดการ เนื่องจากเกษตรกรต้องเสียเวลาและแรงงานในการหาผลสดมาเตรียมให้วัว รวมถึงยังมีภาระด้านค่าใช้จ่ายในการขนส่งผลโกโก้ไปยังฟาร์มวัวอีกด้วย ด้วยเหตุนี้ทีมวิจัยจึงได้คิดค้นหาวิธีการที่ช่วยประหยัดต้นทุน ลดขั้นตอนการจัดการ และมีความสะดวกในการขนส่งให้สอดคล้องกับวิถีการทำงานของเกษตรกร โดยกำหนดให้เกษตรกรผู้ปลูกโกโก้ทำการแปรรูปผลผลิตตกเกรดและเปลือกที่เหลือทิ้งให้กลายเป็นรูปแบบผงแทนการส่งผลสด

กระบวนการแปรรูปเริ่มต้นจากการที่เกษตรกรนำขยะโกโก้มาทำการหั่นและสับให้มีขนาดเล็กลง จากนั้นนำไปตากแดดเป็นเวลาประมาณ 7-14 วันจนกว่าจะแห้งสนิท แล้วจึงนำเข้าสู่กระบวนการบดละเอียดจนกลายเป็นผง จากนั้นจึงนำผงโกโก้ที่ได้ส่งขายให้กับทางศูนย์ฯ ซึ่งจะทำหน้าที่เป็นตัวกลางในการรับซื้อและส่งต่อวัตถุดิบเข้าสู่โรงงานผลิตอาหารสัตว์ที่ได้มาตรฐาน เพื่อผลิตออกมาเป็นนวัตกรรมสารเสริมแร่ธาตุ โดยตั้งเป้าหมายให้มีราคาที่ไม่แตกต่างจากอาหารเสริมที่เกษตรกรเคยใช้เดิม กระบวนการนี้ช่วยลดขั้นตอนความยุ่งยากและสร้างช่องทางรายได้ใหม่ให้กับเกษตรกรผู้ปลูกโกโก้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

นวัตกรรมผงโกโก้ที่ถูกพัฒนาขึ้นมานั้นถูกแบ่งออกเป็น 2 รูปแบบหลัก เพื่อตอบโจทย์การใช้งานที่แตกต่างกัน รูปแบบแรกคือ ก้อนแร่ธาตุ หรือที่เรียกว่า ลิกบล็อก (Lick block) ซึ่งเป็นการนำผงโกโก้ที่ผ่านกระบวนการแปรรูปแล้วมาขึ้นรูปเป็นก้อนเพื่อให้วัวสามารถเข้ามาเลียกินได้สะดวก รูปแบบที่สองคือ ผงแร่ธาตุ ซึ่งเป็นรูปแบบผงที่สามารถนำไปผสมกับอาหารหลักของวัวได้โดยตรง ทั้งสองรูปแบบนี้ถูกออกแบบมาเพื่อยกระดับคุณภาพของอาหารสัตว์ให้เป็นระดับพรีเมียม โดยใช้ประโยชน์จากคุณค่าทางโภชนาการที่มีอยู่ในโกโก้อย่างเต็มที่

การพัฒนานวัตกรรมนี้ไม่เพียงแต่ช่วยแก้ปัญหาเรื่องผลผลิตตกเกรดและขยะทางการเกษตรเท่านั้น แต่ยังส่งผลดีต่อภาคปศุสัตว์อย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะการช่วยให้เกษตรกรผู้เลี้ยงโคขุนสามารถเข้าถึงอาหารเสริมคุณภาพสูงในราคาที่เหมาะสม ซึ่งจะช่วยยกระดับคุณภาพของเนื้อโคขุนไทยให้สูงขึ้น นอกจากนี้ยังเป็นทางออกในการลดต้นทุนการผลิตให้กับเกษตรกรผู้เลี้ยงปศุสัตว์ ซึ่งเดิมต้องแบกรับภาระค่าใช้จ่ายสูงจากการขาดแคลนอาหารสัตว์คุณภาพดีในช่วงวิกฤตสภาพอากาศที่แปรปรวน

นอกจากประโยชน์ต่อภาคเกษตรกรรมและปศุสัตว์แล้ว นวัตกรรมสารเสริมแร่ธาตุจากโกโก้ยังส่งผลดีต่อสิ่งแวดล้อมด้วยการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการจัดการขยะที่ไม่เหมาะสม และเป็นการสร้างโมเดลเศรษฐกิจหมุนเวียน (BCG) เพื่อความยั่งยืนอย่างแท้จริง การเปลี่ยนจากผลผลิตที่เคยถูกทิ้งให้กลายเป็นสารเสริมแร่ธาตุคุณภาพสูง ไม่เพียงแต่สร้างรายได้ให้แก่เกษตรกรผู้ปลูกโกโก้และเกษตรกรผู้เลี้ยงวัว แต่ยังเป็นการสร้างระบบนิเวศทางเศรษฐกิจที่เกื้อกูลกันและกัน โดยมุ่งเน้นการสร้างความยั่งยืนให้แก่ชุมชนและสิ่งแวดล้อมในระยะยาวอย่างเป็นรูปธรรม

สารเสริมแร่ธาตุจากโกโก้ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ศูนย์นวัตกรรมการวิจัยและพัฒนาโกโก้ไทยเพื เศรษฐกิจหมุนเวียน BCG อาหารสัตว์พรีเมียม