มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย ขยายผลเทคโนโลยี “ตู้อบใบจากพลังงานแสงอาทิตย์ร่วมกับพลังงานไฟฟ้า” ในอำเภอกันตัง จังหวัดตรัง เพื่อแก้ปัญหาการผลิตใบจากแห้งที่ต้องพึ่งพาแสงแดด ช่วยยกระดับรายได้ชุมชนอย่างยั่งยืน

อำเภอกันตัง จังหวัดตรัง เป็นพื้นที่ที่อุดมไปด้วยทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ชุมชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพประมงและเกษตรกรรม ทั้งปาล์มน้ำมัน ยางพารา รวมถึง “ต้นจาก” ที่มีปลูกต้นจากประมาณ 10,000 ไร่ และมีครัวเรือนประมาณ 2,000 ครัวเรือนที่เกี่ยวข้องทั้งการผลิตใบจากแห้ง น้ำตาลจาก และผลิตภัณฑ์จักสาน โดยหนึ่งในผลิตภัณฑ์สำคัญคือ “ติหมาใบจาก” กระบวยตักน้ำจากภูมิปัญญาจักสานพื้นบ้านของภาคใต้ ที่ถูกนำมาประยุกต์เป็นภาชนะใส่อาหารและเครื่องดื่มขนาดกะทัดรัดตามกระแสการใช้วัสดุธรรมชาติ จนได้รับความนิยมทั้งในและต่างประเทศ

อย่างไรก็ตาม ชุมชนไม่สามารถผลิตสินค้าได้ต่อเนื่อง เพราะกระบวนการผลิตที่ต้องพึ่งพาแสงแดดในการอบแห้งใบจาก ขณะที่ภาคใต้มีฝนตกชุก แสงแดดไม่สม่ำเสมอ ทำให้วัตถุดิบเกิดความชื้นสะสม เชื้อรา คุณภาพไม่แน่นอน ส่งผลต่อความมั่นคงทางรายได้ ทำให้ชุมชนไม่สามารถยึดเป็นอาชีพหลักได้

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นพดล โพชกำเหนิด และทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย จึงนำองค์ความรู้จากงานวิจัยเชิงพื้นที่ที่ดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2560 มาต่อยอดในโครงการวิจัย “การประยุกต์ใช้และขยายผลเทคโนโลยีที่เหมาะสมสำหรับผลิตภัณฑ์ทางการเกษตรในพื้นที่ภาคใต้เพื่อยกระดับเศรษฐกิจครัวเรือนและเศรษฐกิจฐานราก” กรอบการวิจัย การขยายผลวิจัยเทคโนโลยีที่เหมาะสม (Appropriate Technology) เพื่อยกระดับรายได้ครัวเรือนและยกระดับเศรษฐกิจฐานราก ประจำปีงบประมาณ 2568

ภายใต้การสนับสนุนของหน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ สังกัดสำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดยมุ่งขยายผลเทคโนโลยี “ตู้อบใบจากพลังงานแสงอาทิตย์ร่วมกับพลังงานไฟฟ้า” สู่ชุมชนอำเภอกันตัง จังหวัดตรัง เพื่อใช้อบแห้งใบจาก จำนวน 80 ครัวเรือน รวมถึงการนำไปอบแห้งเมล็ดพันธุ์ถั่วหรั่งเพื่อลดระยะเวลาการเตรียมเมล็ดพันธุ์และต้นทุนการเพาะปลูกของเกษตรกรที่จังหวัดพัทลุง และการอบแห้งลูกตาลโตนดเพื่อทำวุ้นตาลกรอบ การอบแห้งกล้วยตากของเกษตรกรจังหวัดสงขลา อีกจำนวน 44 ครัวเรือน (รวมเป็น 124 ครัวเรือน) เพื่อแก้ไขปัญหาการผลิตที่ไม่ต่อเนื่อง เพิ่มประสิทธิภาพการอบแห้ง และยกระดับคุณภาพผลิตภัณฑ์ของชุมชน

จุดเด่นของตู้อบใบจากพลังงานแสงอาทิตย์ร่วมกับพลังงานไฟฟ้า คือการออกแบบให้ใช้งานง่าย สอดคล้องกับบริบทชุมชน สามารถใช้วัสดุที่หาได้ในท้องถิ่น ทั้งโครงสร้างตู้อบที่ทำจากเหล็กและผนังสะสมความร้อนจากวัสดุโพลีคาร์บอเนต อีกทั้งยังปรับระบบความร้อนเสริมจากการใช้ฮีตเตอร์ไฟฟ้า มาใช้ “น้ำมันพืชใช้แล้ว” จากครัวเรือนเป็นเชื้อเพลิงสร้างความร้อนผ่านท่อเหล็ก ก่อนถ่ายเทความร้อนเข้าสู่ตู้อบ ช่วยลดการใช้ไฟฟ้าและลดต้นทุนการผลิตได้เป็นอย่างดี โดยมีต้นทุนการสร้างประมาณ 50,000 บาทต่อเครื่อง มีอายุการใช้งานประมาณ 6-7 ปี

ผศ.นพดล อธิบายเพิ่มเติมว่า การอบแห้งแต่ละรอบใช้น้ำมันพืชใช้แล้วประมาณ 2–3 ลิตร ใช้เวลาประมาณ 2–3 ชั่วโมง ขณะที่การตากแดดธรรมชาติจะใช้เวลา 1-2 วัน จึงลดระยะเวลาการผลิต ลดความเสี่ยงจากความชื้นและการปนเปื้อน ควบคุมคุณภาพวัตถุดิบ ตลอดจนเพิ่มระยะเวลาในการจัดเก็บวัตถุดิบ โดยโครงการนี้เปิดโอกาสให้ชุมชนมีส่วนร่วมตั้งแต่การออกแบบ ทดลองใช้ และปรับปรุงเครื่องมือให้เหมาะสมกับการใช้งานจริง เพื่อให้สามารถนำเทคโนโลยีไปต่อยอดได้ด้วยตนเอง

“ตู้อบใบจากพลังงานแสงอาทิตย์ร่วมกับพลังงานไฟฟ้าไม่ใช่แค่ทำให้ใบจากแห้งเร็วขึ้น แต่เปลี่ยนการผลิตที่ต้องรอคอยแสงแดด สู่การผลิตที่ชุมชนสามารถวางแผนควบคุมได้ด้วยตนเอง ทำให้ผลิตสินค้าได้ต่อเนื่อง เพิ่มโอกาสในการรับออเดอร์ เกิดการกระจายงานในพื้นที่ และสร้างรายได้สม่ำเสมอให้ชุมชนตลอดทั้งปี โดยผลการดำเนินโครงการในปีงบประมาณ 2568 ในพื้นที่อำเภอกันตัง พบว่าช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและสร้างรายได้ต่อเนื่องให้กับชุมชนได้อย่างชัดเจน กว่า 80 ครัวเรือนเป้าหมายมีรายได้สุทธิมากกว่า 60,000 บาทต่อปี หรือมากกว่า 5,000 บาทต่อเดือน”

นางสุจินต์ ไข่ริน ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนจักสานก้านจากบ้านนายอดทอง ตำบลวังวน อำเภอกันตัง จังหวัดตรัง เล่าว่า ก่อนนำเทคโนโลยีเข้ามาใช้ กลุ่มประสบปัญหาการผลิตจากฝนตกต่อเนื่อง ทำให้วัตถุดิบไม่แห้ง เกิดเชื้อรา ผลิตติหมาใบจากได้เพียงวันละ 30 ชิ้น

เทคโนโลยีนี้จึงไม่เพียงแต่ช่วยแก้ปัญหาความไม่แน่นอนของสภาพอากาศ แต่ยังเป็นการยกระดับภูมิปัญญาชุมชนให้กลายเป็นรายได้ที่ยั่งยืน โดยชุมชนสามารถควบคุมกระบวนการผลิตได้เอง ลดการพึ่งพาแสงแดด และเพิ่มประสิทธิภาพในการสร้างผลิตภัณฑ์จักสานพื้นบ้านที่มีคุณภาพและเป็นที่ต้องการของตลาด

การขยายผลโครงการนี้ยังครอบคลุมถึงพื้นที่จังหวัดพัทลุงและจังหวัดสงขลา ซึ่งได้ใช้ตู้อบอบแห้งเพื่อเตรียมเมล็ดพันธุ์ถั่วหรั่ง ทำวุ้นตาลกรอบ และอบแห้งกล้วยตาก รวม 44 ครัวเรือน ช่วยลดระยะเวลาการเตรียมวัตถุดิบและต้นทุนการเพาะปลูกของเกษตรกร

โครงการวิจัยนี้สะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของการนำงานวิจัยเชิงพื้นที่มาต่อยอดเป็นเทคโนโลยีที่เหมาะสม (Appropriate Technology) ที่ตอบโจทย์บริบทชุมชนจริง โดยชุมชนมีส่วนร่วมตั้งแต่การออกแบบ ทดลองใช้ และปรับปรุงเครื่องมือ เพื่อให้สามารถนำเทคโนโลยีไปต่อยอดได้ด้วยตนเอง

ผลลัพธ์ของโครงการในปีงบประมาณ 2568 แสดงให้เห็นว่าเทคโนโลยีตู้อบใบจากพลังงานแสงอาทิตย์ร่วมกับพลังงานไฟฟ้า ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและสร้างรายได้ต่อเนื่องให้กับชุมชนได้อย่างชัดเจน กว่า 80 ครัวเรือนเป้าหมายมีรายได้สุทธิมากกว่า 60,000 บาทต่อปี หรือมากกว่า 5,000 บาทต่อเดือน

การเปลี่ยนผ่านจากการผลิตที่ต้องพึ่งพาแสงแดดสู่การผลิตที่ชุมชนสามารถวางแผนควบคุมได้ด้วยตนเอง ทำให้ชุมชนสามารถผลิตสินค้าได้ต่อเนื่อง เพิ่มโอกาสในการรับออเดอร์ เกิดการกระจายงานในพื้นที่ และสร้างรายได้สม่ำเสมอให้ชุมชนตลอดทั้งปี

บพท ตู้อบใบจาก มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย อำเภอกันตัง จังหวัดตรัง ภูมิปัญญาชุมชน