ศ.ดร.ภาวิช ทองโรจน์ เสนอร่าง พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ ฉบับประชาชน ให้พรรคเพื่อไทยใช้ประกบร่างของกระทรวงศึกษาธิการ หลังพบเนื้อหายังไม่ถูกทาง

ศ.ดร.ภาวิช ทองโรจน์ หัวหน้าศูนย์รวมผู้เชี่ยวชาญเพื่อการปฏิรูปการศึกษาไทย สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ กล่าวในการเปิดงานอาศรมวิชาการด้านการศึกษาไทย ครั้งที่ 1 “อนาคตการศึกษาไทย จะไปทางไหน” ที่จัดโดยศูนย์รวมผู้เชี่ยวชาญเพื่อการปฏิรูปการศึกษาไทย สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ ณ อาคารนวัตกรรม ศ.ดร.สาโรช บัวศรี มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ เมื่อวันที่ 30 ตุลาคม ที่ผ่านมา ว่า กำลังจะเสนอร่าง พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. ... ฉบับใหม่ เพราะเห็นว่าร่าง พ.ร.บ.ของกระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) ที่กำลังเสนอฝ่ายนิติบัญญัติยังไม่ค่อยถูกทาง จึงรวบรวมประเด็นที่คิดว่าถูกทาง นำเสนอต่อสังคม และได้นำเสนอนักการเมืองบางกลุ่มแล้ว เพื่อให้เสนอประกบไปกับร่าง พ.ร.บ.ของ ศธ. รวมทั้ง ได้เดินสายพบปะพรรคการเมืองหลายพรรค เพื่อให้สนับสนุนร่าง พ.ร.บ.ที่มาจากภาคประชาชน

“ได้นำร่าง พ.ร.บ.ที่รวบรวมความคิดเห็นจากนักวิชาการ เสนอพรรคเพื่อไทย (พท.) แล้ว เพราะมองว่าร่างกฎหมายของ ศธ.ยังไม่ใช่ ซึ่ง ศธ.มอบหมายให้สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษายกร่างใหม่ โดยเสนอให้จัดการศึกษารูปแบบ STEM EDUCATION ซึ่งหลักการถูกต้อง แต่แนวทางหลายๆ อย่างน่าจะผิด จึงต้องเสนอว่ารูปแบบที่ถูกต้องเป็นอย่างไร เพราะสภาการศึกษาฯ ได้นำ พ.ร.บ.การศึกษาฯ พ.ศ.2542 มาแก้ไขปรับปรุงเท่านั้น ขณะนี้นักวิชาการมองว่าร่าง พ.ร.บ.ฉบับใหม่ ควรแยกการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานออกมา เหมือนที่ขณะนี้ได้แยกกฎหมายปฐมวัย กฎหมายอาชีวศึกษา และกฎหมายอุดมศึกษาออกมาจากกฎหมายแม่แล้ว ส่วนร่าง พ.ร.บ.การศึกษาฯ ฉบับใหม่ ควรเป็นกฎหมายแม่ด้านการศึกษาจริงๆ ส่วนสภาการศึกษาก็ควรเปลี่ยนสภาพ แยกออกจาก ศธ.” ศ.ดร.ภาวิช กล่าว

ศ.กิตติคุณ นพ.จรัส สุวรรณเวลา ผู้ทรงคุณวุฒิ กล่าวหัวข้อ “การศึกษาไทยกับอนาคตประเทศ : ถึงเวลาทบทวนทั้งระบบ” ว่า ต้องวิเคราะห์ถึงแก่นแท้จริงๆ จึงจะแก้ปัญหาได้ วันนี้การศึกษาไทยมีปัญหาทุกหัวระแหง และลึกซึ้ง ปัญหาหลักและปัญหาใหญ่มี 4 เรื่อง คือ คุณภาพต่ำ เหลื่อมล้ำสูง ความสามารถในการแข่งขันไม่ดี และประสิทธิภาพและประสิทธิผลต่ำ โดยมีนักเรียนที่ได้มาตรฐานเพียง 2% ส่วนโรงเรียน 90% ต่ำกว่ามาตรฐานโลก ยิ่งโรงเรียนห่างไกลยิ่งคุณภาพต่ำ ขณะที่เด็กในพื้นที่ห่างไกลสมองดีแต่มีโอกาสต่ำ จึงฉุดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

“ความจริงคือปัญหาการศึกษาไทยซ้อนอยู่หลายด้าน จึงต้องมีวิสัยทัศน์ ที่ผ่านมาตาบอด มองไม่เห็นปัญหา หรือเห็นแต่ไม่แก้ เพราะบอดที่ใจ ไม่มีวิสัยทัศน์, สายตาสั้น ระดับมหาวิทยาลัยต้องเป็นมหาวิทยาลัยวิจัย และนวัตกรรมเชิงพาณิชย์ แต่มหาวิทยาลัยกลับทำงานวิจัยตื้นเขิน ละเลยความรู้พื้นฐาน ที่ร้ายที่สุดคือการศึกษาไทยละเลยวัฒนธรรม คุณธรรม จริยธรรม สายตาแคบ เห็น และแก้ปัญหาแคบๆ ลืมมองภาพกว้าง ปัญหาหลักคือคุณภาพมาตรฐาน โดยไทยใช้มาตรฐานเดียวทั้งประเทศ ทั้งที่ต้องหลากหลาย ทำให้ 30-40 ปีที่ผ่านมา มีการรวบอำนาจบริหาร และทรัพยากรไว้ที่ส่วนกลาง มีผู้อำนวยการโรงเรียนในภาคใต้เล่าว่า แต่ละปีมีคำสั่งจาก ศธ.และกระทรวงอื่นๆ ให้โรงเรียนปฏิบัติถึง 80 เรื่อง และต้องรายงาน เพราะมีผลกระทบกับการจัดสรรทรัพยากร จึงต้องแก้ที่วิสัยทัศน์ ต้องให้อิสระโรงเรียนปฏิบัติ ถึงจะทำได้ดี” ศ.กิตติคุณ นพ.จรัส กล่าว

ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช ผู้ทรงคุณวุฒิ กล่าวหัวข้อ “เปลี่ยนการเรียนรู้ เปลี่ยนอนาคต : ห้องเรียน ครู และผู้เรียนที่ประเทศไทยต้องการ” ว่า ต้องเริ่มที่เป้าหมายของการศึกษาก่อน ต้องพัฒนาศักยภาพให้มากเท่าที่จะมากได้ เพราะปัจจุบันการศึกษาของโลกพัฒนาได้ 30% แล้วไทยพัฒนาได้เท่าไหร่ ต้องพัฒนาศักยภาพความเป็นมนุษย์ มีทักษะประยุกต์ใช้ มีความเห็นอกเห็นใจผู้อื่น มีคุณธรรมจริยธรรม รู้การวางรากฐานให้เด็กเป็น Lifelong Learning มีการเรียนรู้ที่ลึก มีเป้าหมายชีวิต ขณะที่กระบวนทัศน์ด้านการศึกษาต้องเปลี่ยนอย่างรุนแรง ต้องเรียนรู้หลากหลาย คุณค่ามนุษย์ไม่ใช้แค่ความรู้ความฉลาด แต่เป็นการตั้งคำถาม การเรียนรู้ที่แท้จริงคือ การเรียนรู้เพื่อการเปลี่ยนแปลง (Transformative) ต้องเปลี่ยนแปลงตัวเองตลอดเวลา

ส่วนห้องเรียนคือระบบนิเวศรอบตัวเด็ก รวมทั้ง ระบบออนไลน์ ดิจิทัล AI ฯลฯ ซึ่งจะหนุนให้เด็กเรียนรู้ด้วยตัวเอง การสะท้อนคิดสู่หลักการ ที่ได้จากประสบการณ์จริง ซึ่งสำคัญที่สุดของ Lifelong Learning โดยมีห้องเรียนเพื่อฝึกสมรรถนะด้านสังคม และอารมณ์ ทั้งนี้ การศึกษาในยุคนี้ไม่ใช่เพื่อตัวเองอย่างเดียว แต่ต้องเพื่อสังคม และโลกด้วย ขณะที่ครู ต้องออกแบบ และอำนวยให้เด็ก ครูต้องสังเกตความแตกต่างของลูกศิษย์แต่ละคน และสนับสนุน ครูต้องเรียนรู้ตลอดชีวิต เรียนรู้พร้อมกับเด็ก โดยมีโรงเรียนเป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้

“ผู้เรียนสำคัญที่สุด ต้องวางพื้นฐานให้เด็กตามวัย ตั้งคำถาม มั่นใจ เคารพความต่าง เรียนเป็นทีม สร้างอัตลักษณ์ความเป็นมนุษย์ที่มีคุณธรรม และจิตใจสูง โดยหัวใจของการเรียนในยุคนี้ คือเรียนจากประสบการณ์ และไปให้ถึงคิดเป็น คือสะท้อนคิดสู่หลักการ ไปสู่พลเมืองที่มีคุณภาพ ดังนั้น ต้องเปลี่ยนระบบ ถ้าอยู่แบบนี้คนไทยจะโง่ เห็นแก่ตัว และประเทศจะไปไม่รอด จึงต้องเปลี่ยนโครงสร้าง และวัฒนธรรม” ศ.นพ.วิจารณ์ กล่าว

ดร.ไพรินทร์ ชูโชติถาวร ผู้ร่วมก่อตั้งโรงเรียนกำเนิดวิทย์ และสถาบันวิทยสิริเมธี (VISTEC) อดีตประธานเจ้าหน้าที่บริหารและกรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) กล่าวหัวข้อ “คนไทยสำ” โดยเน้นย้ำถึงความสำคัญของการสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ที่รองรับการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีและสังคม เพื่อเตรียมความพร้อมให้คนไทยสามารถแข่งขันในระดับโลกได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การอภิปรายของวิทยากรทั้งสามสะท้อนให้เห็นถึงความเร่งด่วนในการปฏิรูประบบการศึกษาไทย ซึ่งไม่เพียงแต่ต้องปรับปรุงหลักสูตรหรือวิธีการสอน แต่ต้องปรับโครงสร้างพื้นฐาน วัฒนธรรมองค์กร และวิสัยทัศน์ของผู้นำทางการศึกษา เพื่อให้ประเทศสามารถก้าวพ้นวิกฤตคุณภาพการศึกษาที่ส่งผลโดยตรงต่อศักยภาพการแข่งขันทางเศรษฐกิจและสังคมในระยะยาว

การเสนอร่างกฎหมายฉบับประชาชนจากนักวิชาการและภาคีเครือข่ายการศึกษา มีเป้าหมายเพื่อสร้างสมดุลระหว่างอำนาจส่วนกลางกับสิทธิเสรีภาพของสถานศึกษา โดยมุ่งหวังให้กฎหมายฉบับใหม่เป็นเครื่องมือในการกระจายอำนาจอย่างแท้จริง เพื่อให้โรงเรียนสามารถบริหารจัดการทรัพยากรและหลักสูตรให้สอดคล้องกับบริบทท้องถิ่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ

นักวิชาการชี้ว่าปัญหาการศึกษาไทยไม่ได้เกิดจากปัจจัยเดียว แต่เป็นผลพวงจากการสะสมของข้อบกพร่องเชิงโครงสร้างตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา การแก้ไขจึงต้องอาศัยการบูรณาการระหว่างนโยบายระดับชาติกับการปฏิบัติระดับสถานศึกษา เพื่อสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการพัฒนาทุนมนุษย์อย่างยั่งยืน

การผลักดันร่าง พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ ฉบับใหม่ เข้าสู่กระบวนการนิติบัญญัติผ่านช่องทางพรรคการเมือง แสดงให้เห็นถึงความพยายามในการสร้างฉันทามติทางการเมืองเพื่อขับเคลื่อนการปฏิรูปการศึกษา ซึ่งถือเป็นเงื่อนไขสำคัญที่จะทำให้การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างสามารถเกิดขึ้นได้จริงในทางปฏิบัติ

ภาวิช พท พรบการศึกษาแห่งชาติ ศธ STEM ปฏิรูปการศึกษา