สมาคมการจัดการธุรกิจแห่งประเทศไทย (TMA) เปิดเผยผลการจัดอันดับขีดความสามารถในการแข่งขันด้านดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ระดับโลก (WDAIR) ประจำปี 2569 โดยชี้ว่าประเทศไทยรั้งอันดับ 43 จาก 70 เขตเศรษฐกิจ สะท้อนความจำเป็นเร่งด่วนในการยกระดับกรอบกำกับดูแลและสร้างความเชื่อมั่น

สมาคมการจัดการธุรกิจแห่งประเทศไทย (TMA) ในฐานะพันธมิตรสถาบัน (Partner Institute) กับ World Competitiveness Center แห่งสถาบัน International Institute for Management Development (IMD) ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ได้ดำเนินการสำรวจขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศไทยอย่างต่อเนื่องมากว่า 20 ปี โดยในปี 2569 นี้ TMA ได้เปิดเผยผลการจัดอันดับขีดความสามารถในการแข่งขันด้านดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ระดับโลก (WDAIR: World Digital and AI Competitiveness Ranking) ซึ่งจัดทำโดย World Competitiveness Center แห่ง IMD เพื่อสะท้อนภาพรวมศักยภาพของประเทศในเวทีโลก

รายงานฉบับล่าสุดได้รับการยกระดับให้ครอบคลุมมิติของปัญญาประดิษฐ์ (AI) อย่างเต็มรูปแบบ พร้อมเปลี่ยนชื่ออย่างเป็นทางการจากเดิม World Digital Competitiveness Ranking (WDCR) เป็น World Digital and AI Competitiveness/Readiness Ranking (WDAIR) เพื่อสะท้อนถึงบทบาทสำคัญของ AI ที่ก้าวขึ้นเป็นโครงสร้างพื้นฐานและปัจจัยยุทธศาสตร์หลักในการขับเคลื่อนขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ ความพิเศษของรายงานฉบับนี้คือการปรับปรุงโครงสร้างการประเมินจากเดิม 3 ปัจจัยหลัก เป็น 5 ปัจจัยหลัก (รวม 15 ปัจจัยย่อย) พร้อมทั้งเพิ่มตัวชี้วัดใหม่ที่เกี่ยวข้องกับ AI ส่งผลให้มีตัวชี้วัดรวมทั้งสิ้น 88 รายการ ครอบคลุม 70 เขตเศรษฐกิจ ทั่วโลก (เพิ่มขึ้นจาก 69 เขตเศรษฐกิจในปีก่อนหน้า)

ด้วยเหตุนี้ การวิเคราะห์เปรียบเทียบกับปีก่อนจึงจำเป็นต้องใช้ข้อมูลชุดใหม่ที่ทาง IMD ได้นำมาประมวลผลและคำนวณคะแนนใหม่ทั้งหมด ประกอบกับการมีเขตเศรษฐกิจใหม่เข้าร่วม ทำให้คะแนนและอันดับมีการเปลี่ยนแปลงไป และไม่สามารถนำไปเทียบเคียงโดยตรงกับรายงานฉบับเดิมในปี 2568 (WDCR 2025) ได้ ภาพรวมผลการจัดอันดับระดับโลกชี้ว่า AI กำลังแพร่กระจายอย่างรวดเร็ว แต่ไม่ได้ขยายตัวอย่างเท่าเทียมกัน ในหลายองค์กร เทคโนโลยีมีความพร้อมใช้งานก่อนที่โครงสร้างพื้นฐานรองรับจะเข้าที่ Professor Arturo Bris ผู้อำนวยการ IMD World Competitiveness Center ได้ตั้งข้อสังเกตไว้ว่า "ประเทศที่พร้อมที่สุดที่จะได้รับประโยชน์จาก AI ไม่จำเป็นต้องเป็นประเทศที่มีคำโฆษณาด้าน AI ระดับชาติที่หรูหราที่สุด หรือมีโครงการ AI อิสระจำนวนมากที่สุด"

ผลการจัดอันดับ WDAIR 2026 ปรากฏว่า สหรัฐอเมริกา ได้ก้าวขึ้นเป็นผู้นำในฐานะประเทศที่มีความพร้อมด้าน AI สูงที่สุดในโลกเศรษฐกิจ โดยมี สิงคโปร์ อยู่ในอันดับที่ 2 มีความโดดเด่นในฐานะประเทศเดียวในการจัดอันดับที่ได้รับตำแหน่ง 5 อันดับแรกในทุกปัจจัย และ เนเธอร์แลนด์ จัดอยู่ในอันดับที่ 3 ผลการจัดอันดับด้านดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ได้สะท้อนว่า การแข่งขันด้าน AI ไม่ได้มีสูตรสำเร็จเพียงรูปแบบเดียว โดยแต่ละเขตเศรษฐกิจขับเคลื่อนความพร้อมผ่านกลไกที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง สหรัฐอเมริกาครองอันดับ 1 ในการจัดอันดับความพร้อมดิจิทัลและ AI ระดับโลก (WDAIR 2026) ด้วยปัจจัยจากการลงทุนมหาศาล ภาคเทคโนโลยีที่เข้มแข็ง และกฎระเบียบที่ผ่อนคลาย

ในขณะที่จีน (อันดับ 7) เน้นการปรับใช้และขยายสเกลโดยภาครัฐ กลุ่มประเทศในยุโรปมุ่งสร้างความพร้อมผ่านการคุ้มครองผู้บริโภค ธรรมาภิบาล และความปลอดภัย ส่วนสิงคโปร์ (อันดับ 2) โดดเด่นด้านการบูรณาการที่สมดุลในทุกปัจจัย ปัจจัยตัดสินผู้ชนะในการแข่งขันยุค AI คือ การทำให้การทดลองใช้ AI มีต้นทุนต่ำลง ปลอดภัย ง่ายต่อการบูรณาการ และได้รับความไว้วางใจจากสังคม โดยข้อมูลการจัดอันดับฯ ได้ชี้ให้เห็นถึงความตึงเครียดระหว่างขีดความสามารถทางเทคโนโลยีและการกำกับดูแล โดยประเทศที่มีความแข็งแกร่งทางเทคโนโลยีที่สุดมักมีอันดับการกำกับดูแลที่ต่ำกว่า ซึ่งการกำกับดูแลที่อ่อนแอย่อมแฝงความเสี่ยงเชิงต้นทุนในอนาคต

โอกาสเชิงพาณิชย์ที่แท้จริงจึงตกเป็นของประเทศและองค์กรที่สามารถประยุกต์ใช้ AI ในรูปแบบที่ผู้บริโภคและประชาชนยอมรับ นอกจากนี้ ขีดความสามารถด้าน AI ในระดับองค์กรยังคงกระจุกตัวสูงในกลุ่มบริษัทเทคโนโลยีชั้นนำ สรุปได้ว่า AI ได้กลายเป็นองค์ประกอบเชิงระบบของขีดความสามารถในการแข่งขัน แต่สามารถขยายผลและสร้างผลกระทบทางเศรษฐกิจได้อย่างแท้จริงก็ต่อเมื่อระบบแวดล้อมรอบข้างมีความพร้อมร่วมกันเท่านั้น การวิเคราะห์อันดับของประเทศไทย (Thailand’s Competitiveness Analysis) ในรายงาน WDAIR 2026 ถูกจัดให้อยู่ใน อันดับที่ 43 จาก 70 เขตเศรษฐกิจทั่วโลก

อย่างไรก็ตาม ภายใต้โครงสร้างปัจจัยหลักและปัจจัยย่อยที่ได้รับการปรับปรุงในรายงานใหม่ฉบับนี้ ยังคงสะท้อนความเข้มแข็งในด้านเทคโนโลยีของประเทศไทย เห็นได้จากปัจจัยหลักด้าน “เทคโนโลยีและโครงสร้างพื้นฐาน (Technology & Infrastructure)” ที่อยู่ในอันดับที่ 23 เมื่อจำแนกตามโครงสร้าง 5 ปัจจัยหลัก (5 Main Factors Breakdown) ของปี 2026 พบผลการจัดอันดับของไทยดังนี้: 1. ปัจจัยหลักด้าน “การกำกับดูแล (Governance)” : อันดับที่ 55 เมื่อพิจารณาในภาพรวม พบว่าปัจจัยย่อย 3 รายการอยู่ในระดับค่อนข้างต่ำ ได้แก่ กรอบกฎหมายและระเบียบข้อบังคับ (Regulatory Framework) อยู่ในอันดับที่ 50 การกำกับดูแลด้านดิจิทัลและ AI (Digital & AI Governance) อยู่ในอันดับที่ 55 และ ภาวะผู้นำภาครัฐ (Public Leadership) อยู่ในอันดับที่ 59

นอกจากนี้ เมื่อเจาะลึกถึงตัวชี้วัดทั้งหมด พบว่ามีสัดส่วนมากกว่ากึ่งหนึ่งที่ถู (ข้อความต้นฉบับไม่สมบูรณ์) ซึ่งบ่งชี้ถึงความท้าทายเชิงโครงสร้างในการวางกรอบนโยบายและกฎระเบียบที่สอดคล้องกับการพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูง การวิเคราะห์ดังกล่าวเน้นย้ำว่าโจทย์ใหญ่ของประเทศไทยไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการเพิ่มการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานด้าน AI เท่านั้น หากแต่ต้องเร่งยกระดับกติกา กฎระเบียบ และสร้างความเชื่อมั่นของประชาชนและภาคธุรกิจ เพื่อให้สามารถรับประโยชน์จากเทคโนโลยีได้อย่างเต็มที่และปลอดภัย

การเปิดเผยผล WDAIR 2026 ครั้งนี้ถือเป็นหมุดหมายสำคัญสำหรับประเทศไทยในการทบทวนยุทธศาสตร์ดิจิทัลและ AI อย่างรอบด้าน โดย TMA ในฐานะสถาบันวิชาการและเครือข่ายธุรกิจชั้นนำของประเทศ มีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนการสนทนาเชิงนโยบายกับภาครัฐและภาคเอกชน เพื่อร่วมกันออกแบบแนวทางปฏิบัติที่สมดุลระหว่างนวัตกรรมและการกำกับดูแลที่เหมาะสม ซึ่งจะช่วยเสริมศักยภาพการแข่งขันของประเทศไทยในเวทีเศรษฐกิจดิจิทัลโลก

ผู้เชี่ยวชาญด้านยุทธศาสตร์การแข่งขันชี้ว่า การก้าวทันยุค AI ต้องอาศัยการบูรณาการระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคการศึกษา เพื่อสร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อการทดลองและขยายผลนวัตกรรมอย่างมีประสิทธิภาพ โดยประเทศไทยมีจุดแข็งด้านโครงสร้างพื้นฐานเทคโนโลยีที่ควรได้รับการต่อยอดด้วยกรอบธรรมาภิบาลที่เข้มแข็งขึ้น เพื่อลดความเสี่ยงเชิงระบบและเพิ่มโอกาสในการดึงดูดการลงทุนคุณภาพสูงจากต่างประเทศ

การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการประเมินของ IMD ในปีนี้สะท้อนให้เห็นว่าโลกกำลังนิยามใหม่เกี่ยวกับความหมายของ 'ความพร้อม' ในยุคดิจิทัล ซึ่งไม่อาจวัดได้จากขนาดของตลาดหรือจำนวนโครงการ AI เพียงอย่างเดียว หากต้องพิจารณาความลึกของระบบนิเวศเชิงสถาบัน กฎหมาย และวัฒนธรรมองค์กรที่รองรับการนำ AI มาใช้ในชีวิตประจำวันและภาคการผลิตอย่างยั่งยืน

TMA จึงได้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการเตรียมความพร้อมเชิงระบบสำหรับประเทศไทย โดยระบุว่า การแข่งขันด้าน AI ในระดับชาติไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของเทคโนโลยี หากแต่เป็นเรื่องของความสามารถในการจัดการความเสี่ยง สร้างความไว้วางใจ และกระจายผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจอย่างทั่วถึง ซึ่งจะเป็นตัวชี้วัดสำคัญในการกำหนดทิศทางนโยบายดิจิทัลของประเทศไทยในระยะต่อไป

TMA WDAIR2026 IMD AI Thailand Competitiveness