โรงพยาบาลวิมุต พหลโยธิน เตือนภัยเงียบของโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ทำลายอวัยวะก่อนมีอาการ ชี้การตรวจคัดกรองและเริ่มรักษาทันทีเมื่อพบผลเป็นกุญแจสำคัญในการลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนระยะยาว

โรคเบาหวานยังคงเป็นปัญหาสุขภาพที่ส่งผลกระทบต่อผู้คนทั่วโลกอย่างรุนแรง โดยจำนวนผู้ป่วยมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องทุกปี ข้อมูลจากสหพันธ์เบาหวานนานาชาติ (IDF) ระบุว่า ปัจจุบันผู้ใหญ่อายุ 20–79 ปีทั่วโลก 1 ใน 9 คนเป็นเบาหวาน ส่วนในประเทศไทยมีผู้เป็นเบาหวานในช่วงอายุเดียวกันราว 6.4 ล้านคน ตัวเลขที่สูงขนาดนี้ส่วนหนึ่งเป็นเพราะโรคเบาหวานชนิดที่ 2 มักไม่มีอาการชัดเจนในระยะแรก ทำให้แม้แต่คนที่เพิ่งรู้ผลตรวจก็อาจมีความเชื่อผิดๆ ว่า ตราบใดที่ยังรู้สึกแข็งแรงดีก็ยังไม่ต้องรีบรักษา ทั้งที่ในความเป็นจริง ระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงต่อเนื่องอาจส่งผลต่อไต ดวงตา และอวัยวะอื่น ๆ ก่อนจะมีอาการเกิดขึ้น

ในโอกาสวันเบาหวานโลกปีนี้ จึงมีการรณรงค์ภายใต้แนวคิด "รู้ให้เร็ว ดูแลให้ทัน ป้องกันเบาหวาน: Early Action on Diabetes" เพื่อสนับสนุนให้ประชาชนตรวจคัดกรองตั้งแต่เนิ่น ๆ และเริ่มรักษาทันทีที่รู้ผล เพื่อป้องกันโรคแทรกซ้อนที่จะตามมา นพ.ชาญวัฒน์ ชวนตันติกมล อายุรแพทย์เฉพาะทางโรคเบาหวานและต่อมไร้ท่อ โรงพยาบาลวิมุต พหลโยธิน ชวนทำความเข้าใจว่าทำไมการรู้ว่าเป็นเบาหวานในวันที่ยังไม่มีอาการจึงเป็นโอกาสสำคัญ พร้อมแนะวิธีดูแลตัวเองตั้งแต่ตรวจพบโรค เพื่อลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนในระยะยาว

นพ.ชาญวัฒน์ ชวนตันติกมล อธิบายว่า "ข้อมูลจากกระทรวงสาธารณสุขระบุว่า ผู้ใหญ่ไทยที่เป็นเบาหวานราว 1 ใน 3 ยังไม่รู้ตัวว่าเป็นโรค ส่วนหนึ่งเพราะเบาหวานชนิดที่ 2 มักไม่มีอาการชัดเจนในระยะแรก บางคนจึงเพิ่งรู้จากการตรวจสุขภาพทั้งที่อาจเป็นมาหลายปีแล้ว ระหว่างที่ยังรู้สึกแข็งแรงดี ระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงต่อเนื่องอาจเริ่มทำให้หลอดเลือดขนาดเล็กและเส้นประสาทเสียหาย บางรายยังมองเห็นชัดแม้หลอดเลือดที่จอประสาทตาเริ่มผิดปกติ บางรายเพิ่งรู้ว่าไตได้รับผลกระทบเมื่อตรวจพบโปรตีนรั่วในปัสสาวะ ส่วนผู้ที่ปลายประสาทเท้าเสื่อมอาจรู้สึกเจ็บน้อยลงจนไม่ทันสังเกตว่ามีแผล การตรวจคัดกรองและพบโรคตั้งแต่เนิ่น ๆ จึงสำคัญ และผู้ที่เพิ่งพบโรคแม้ยังไม่มีอาการ ก็ควรเริ่มวางแผนรักษากับแพทย์ทันที"

เนื่องจากระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงต่อเนื่องอาจกระทบอวัยวะต่าง ๆ ก่อนที่ผู้ป่วยจะรู้สึกผิดปกติ แพทย์จึงแนะนำให้ตรวจไต จอประสาทตา และเท้า ตั้งแต่ยืนยันได้ว่าเป็นโรคเบาหวาน เริ่มจากไต ซึ่งแพทย์จะตรวจทั้งเลือดและปัสสาวะ ผลเลือดช่วยประเมินว่าไตกรองของเสียได้ดีเพียงใด ส่วนผลปัสสาวะช่วยค้นหาความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะแรก เพราะโปรตีนที่เรียกว่าอัลบูมินอาจรั่วออกมาในปัสสาวะแม้ไตยังกรองของเสียได้ดี ถัดมาคือจอประสาทตา ซึ่งการตรวจช่วยให้พบความผิดปกติก่อนที่ผู้ป่วยจะสังเกตว่าสายตาพร่าลง

สุดท้ายคือเท้า แพทย์จะตรวจเท้าและทดสอบการรับความรู้สึก เพื่อประเมินความเสี่ยงต่อการเกิดแผลที่เท้า นอกจากอวัยวะทั้งสามนี้ แพทย์ยังวัดความดันโลหิตและตรวจไขมันในเลือดร่วมด้วย เพื่อประเมินความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดหัวใจและสมอง เมื่อตรวจคัดกรองครบแล้ว แพทย์จะเลือกวิธีการรักษาให้เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละคน การตรวจเหล่านี้ช่วยให้แพทย์สามารถระบุความเสียหายที่เกิดขึ้นในร่างกายได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ซึ่งจะช่วยในการวางแผนการรักษาที่ตรงจุดและทันท่วงที

นพ.ชาญวัฒน์ ชวนตันติกมล เล่าว่า "ความเชื่อที่ว่า กินยาเบาหวานนาน ๆ แล้วไตจะเสื่อม อาจทำให้ผู้ป่วยบางคนลังเลที่จะเริ่มรักษา ทั้งที่ระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงต่อเนื่องเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ไตเสียหาย ในการรักษา แพทย์จะใช้ผลตรวจการทำงานของไตเพื่อเลือกชนิดและขนาดยาให้เหมาะกับแต่ละคน และยาบางชนิดยังช่วยชะลอการเสื่อมของไตได้ในผู้ที่มีข้อบ่งชี้ หากกังวลเรื่องผลของยา จึงควรปรึกษาแพทย์ก่อนปรับหรือหยุดยาเอง"

อีกเรื่องที่มักเข้าใจผิดคือ เมื่ออยากลดหวาน แค่เปลี่ยนจากน้ำตาลทรายเป็นน้ำผึ้ง หรือเลือกน้ำผลไม้แทนเครื่องดื่มหวาน ก็เพียงพอแล้ว แต่ทั้งน้ำผึ้งและน้ำผลไม้ยังมีน้ำตาล ส่วนขนมที่ระบุว่า ‘ไม่เติมน้ำตาล’ ก็อาจมีน้ำตาลสูงอยู่แล้ว หรือมีปริมาณคาร์บที่ร่างกายย่อยเป็นน้ำตาลได้ เวลาเลือกกินจึงควรดูให้ดี ๆ การเข้าใจความแตกต่างระหว่างน้ำตาลธรรมชาติและน้ำตาลที่เติม รวมถึงปริมาณคาร์โบไฮเดรตในอาหารต่าง ๆ เป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งในการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดอย่างมีประสิทธิภาพ

การคุมน้ำตาลได้ดีตั้งแต่ช่วงแรกอาจช่วยลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนไปอีกหลายปี อ้างอิงจากการศึกษา UKPDS ที่ติดตามผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 สองกลุ่ม ซึ่งพบว่า แม้ในเวลาต่อมาค่าน้ำตาลของทั้งสองกลุ่มจะใกล้เคียงกัน แต่กลุ่มที่คุมน้ำตาลได้ดีตั้งแต่ต้นยังมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนบางชนิดต่ำกว่า ดังนั้นผู้ที่เพิ่งตรวจพบโรคเบาหวาน แม้ยังรู้สึกแข็งแรงดีก็ควรเริ่มควบคุมระดับน้ำตาลตั้งแต่วันนี้ ควบคู่กับการใช้ยาตามคำสั่งแพทย์และการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ

การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพรวมถึงการเลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ และควบคุมน้ำหนักตัว ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 2 และภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ การมีวินัยในการดูแลตนเองและการติดตามผลตรวจสุขภาพอย่างสม่ำเสมอจะช่วยให้ผู้ป่วยสามารถจัดการกับโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพและคุณภาพชีวิตที่ดี

โรงพยาบาลวิมุต พหลโยธิน ย้ำเตือนว่าโรคเบาหวานเป็นภัยเงียบที่อาจทำลายอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกายก่อนที่ผู้ป่วยจะรู้สึกผิดปกติ การตรวจคัดกรองตั้งแต่เนิ่น ๆ และการเริ่มรักษาทันทีเมื่อพบผลจึงเป็นกุญแจสำคัญในการลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนระยะยาว ผู้ป่วยควรปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับตนเอง

การตระหนักรู้ถึงความรุนแรงของโรคเบาหวานและการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยลดจำนวนผู้ป่วยใหม่และลดภาระค่าใช้จ่ายในการรักษาภาวะแทรกซ้อนในระยะยาว การรณรงค์ในวันเบาหวานโลกจึงมีเป้าหมายเพื่อสร้างความตระหนักรู้ในสังคมและส่งเสริมการตรวจคัดกรองตั้งแต่เนิ่น ๆ เพื่อป้องกันโรคและลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อน

ประชาชนที่สงสัยว่าตนเองอาจเป็นโรคเบาหวาน ควรเข้ารับการตรวจคัดกรองที่โรงพยาบาลวิมุต พหลโยธิน หรือโรงพยาบาลอื่น ๆ ที่มีความพร้อมในการให้บริการ การตรวจเลือดและปัสสาวะเป็นวิธีการตรวจคัดกรองที่ง่ายและรวดเร็ว ซึ่งจะช่วยในการวินิจฉัยโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น การพบโรคตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยให้ผู้ป่วยสามารถเริ่มการรักษาได้ทันท่วงที ซึ่งจะช่วยในการลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนและรักษาคุณภาพชีวิตที่ดี

วันเบาหวานโลก โรงพยาบาลวิมุต นพชาญวัฒน์ โรคเบาหวาน EarlyActionOnDiabetes